Ymateb Llywodraeth Cynulliad Cymru ar Adroddiad y Comisiynydd Plant

Croesawaf drydydd adroddiad blynyddol Peter Clarke, sy’n nodi’r cam hanner ffordd drwy ei dymor saith mlynedd fel Comisiynydd Plant Cymru, ac sy’n dangos unwaith eto yr effaith fawr a gaiff ar ran plant a phobl ifanc yng Nghymru. Daw’r adroddiad ar adeg bwysig i wasanaethau plant, wrth basio Deddf Plant 2004, a’r camau i sefydlu comisiynydd plant yn Lloegr.

Nododd y comisiynydd bum maes allweddol a berodd bryder arbennig iddo yn ystod 2003-04. Y cyntaf yw bwlio, cwynion ac eiriolaeth. Rhoddwyd cyngor i ysgolion yn ‘Parchu Eraill: Canllawiau Gwrth-fwlio’, a gyhoeddwyd ym mis Medi 2003. Rhan ganolog o’r canllawiau oedd yr angen i bob ysgol feddu ar bolisi bwlio a’r angen iddynt lunio’r polisi hwn drwy ymgynghori’n llawn â staff, disgyblion, rhieni a llywodraethwyr. Yr wyf wedi gofyn i bob ysgol gyflwyno copi o’i pholisi, er mwyn inni allu asesu pa mor dda y maent yn cyd-fynd â’r canllawiau. Bu inni ymgynghori ar 22 Chwefror ar y canllawiau i gyrff llywodraethu ysgolion o ran ymdrin â chwynion yn ymwneud â disgyblion, ac, yn ddiweddarach eleni, byddwn yn dosbarthu gwybodaeth yn nodi sut y gall plant a phobl ifanc ymdrin â bwlio.

Mewn perthynas ag eiriolaeth, yn dilyn cyhoeddi ‘Datgan Pryderon’, bu inni addo sicrhau bod gwasanaethau eiriolaeth ar gael i blant a phobl ifanc mewn lleoliadau iechyd, gofal cymdeithasol ac addysg. O fis Mehefin eleni, bydd gan blant mewn angen, plant sy’n derbyn gofal a’r rhai sy’n gadael gofal hawl statudol i gael eiriolwr wrth gwyno. Mae gan bob awdurdod lleol gontract gyda darparwr gwasanaethau eiriolaeth plant. Mae’r Cynulliad yn ariannu ChildLine Cymru/Wales i redeg llinell gymorth genedlaethol. Bydd y gwaith hwn yn seiliedig ar ganlyniadau astudiaeth fawr a gomisiynwyd gennym y llynedd gan Brifysgol Caerdydd. Ein nod yw datblygu systemau cwyno ac eiriolaeth sy’n ennyn hyder plant a phobl ifanc, ac sy’n hygyrch ac yn hawdd eu defnyddio.

Mae cynyddu nifer y staff o fewn y gweithlu gofal cymdeithasol yn parhau i fod yn her, ond yr ydym yn gweithio gyda’n partneriaid i ymdrin â’r her honno. Mae Cyngor Gofal Cymru wedi cyflwyno mesurau i roi statws proffesiynol priodol i waith cymdeithasol a gofal cymdeithasol, gan wella’r ffordd y caiff pobl ddiamddiffyn eu diogelu a chan godi statws y gwaith a wneir. Mae gwaith i gynyddu’r niferoedd sy’n dilyn hyfforddiant gwaith cymdeithasol mewn addysg uwch yng Nghymru yn cynnwys cyflwyno hyfforddiant lefel gradd newydd ym mis Medi 2004, a bwrsarïau i fyfyrwyr na chânt gymorth cyflogwr. Cefnogwn gyflogwyr i weithredu cynlluniau penodol, ac i godi proffil gwaith cymdeithasol, gan gynnwys cyhoeddi’r pecyn gyrfaoedd a recriwtio, ‘Wynebau Gofal’. Mae niferoedd cyffredinol gweithwyr cymdeithasol, cynorthwywyr gwaith cymdeithasol a staff gofal cartref yn parhau i gynyddu.

Yr ydym yn ymrwymedig i sicrhau bod Cymru yn gwneud darpariaeth ar gyfer teuluoedd sy’n ceisio lloches. Am y pedair blynedd diwethaf, yr ydym wedi cynnal cynllun grant addysg i geiswyr lloches ar gyfer awdurdodau lleol, sy’n cynnal costau addysg ceiswyr lloches a gaiff eu hanfon i Gymru. Mae’r ddarpariaeth wedi cynyddu’n sylweddol. Dyrannwyd £2.1 miliwn i awdurdodau addysg lleol Caerdydd, Abertawe, Casnewydd a Wrecsam yn 2003-04, a bydd £2.3 miliwn ar gael yn y flwyddyn ariannol gyfredol. Yr ydym wedi comisiynu ymchwil i agweddau pobl Cymru tuag at geiswyr lloches, ac edrychwn ymlaen at weld y canlyniadau a’r argymhellion.

Caiff ein cynigion ar rianta eu nodi mewn cynllun gweithredu rhianta tair blynedd, a byddaf yn lansio’r cynllun hwn a’r ymgynghoriad arno ar 15 Mawrth. Gobeithiaf y bydd Aelodau yn gallu ymuno â chynrychiolwyr y cyrff gwirfoddol a’r darparwyr gwasanaeth a’n cynghorodd o ran y cynllun yng Nghanolfan Celfyddydau’r Eglwys Norwyaidd ar y dyddiad hwnnw, ac y byddant yn annog rhieni a gweithwyr proffesiynol yn eu hetholaethau i drafod ein cynigion a mynegi eu barn wrthym.

Ers cyhoeddi adroddiad y comisiynydd, mae’r Cynulliad wedi mabwysiadu cynllun gofodol Cymru yn ffurfiol. Cytunwn â barn y comisiynydd o ran pwysigrwydd y ddogfen hon i lywio dyfodol cynaliadwy i bobl ifanc heddiw, a’r effaith a gaiff ar genedlaethau’r dyfodol. Byddwn yn parhau i sicrhau y caiff plant a phobl ifanc y cyfle i gyfrannu at y broses o roi’r cynllun gofodol ar waith.

Mae Peter Clarke yn cyfeirio’n arbennig at yr argymhellion yn ei adroddiad ar ymchwiliad Clywch. Rhannaf ei bryder dealladwy i sicrhau cynnydd parhaol, ac mae Llywodraeth y Cynulliad wedi cymryd camau eisoes mewn ymateb i hynny. Bwriedir cynnal dadl ar yr adroddiad yn y Cyfarfod Llawn ar 13 Ebrill, pan fydd Aelodau yn gallu monitro’r camau a gymerwyd. Nododd y comisiynydd faterion a amlygwyd yn ei adroddiadau blynyddol blaenorol hefyd. Ymhlith y rhain yr oedd tlodi plant, yr ydym yn ymdrin ag ef drwy’r strategaeth tlodi plant a lansiwyd gan y Prif Weinidog ym mis Chwefror, a chwarae, yr ydym yn cyhoeddi ein strategaeth arno yn y gwanwyn.

Yr ydym yn parhau i fod yn ymrwymedig i’n gweledigaeth 10 mlynedd ar gyfer gwasanaethau iechyd meddwl plant a’r glasoed, gyda buddsoddiad ychwanegol o £1.2 miliwn yn y gwasanaethau yn 2004-05, gan gynnwys gweithredu ‘New Ways of Working in Mental Health’. Pwysleisir y gwasanaethau hyn yn y fframwaith gwasanaeth cenedlaethol ar gyfer plant, pobl ifanc a’r gwasanaethau mamolaeth yng Nghymru, a gaiff ei gyhoeddi ar ei ffurf derfynol yn ddiweddarach eleni. Yn anad dim, bydd y fframwaith gwasanaeth cenedlaethol yn ceisio ymdrin ag anghydraddoldeb o ran defnyddio gwasanaethau ac o ran canlyniadau iechyd, sy’n peri pryder arbennig.

Yr ydym yn parhau i fod yn gwbl ymrwymedig i’r egwyddor o barch ac i hyrwyddo cyfranogiad plant a phobl ifanc. Bydd yr uned gyfranogi newydd, a sefydlwyd gydag arian Llywodraeth y Cynulliad, yn hyrwyddo arferion da o ran cyfranogiad ledled Cymru, a byddwn hefyd yn cydweithio â Llywodraeth y Cynulliad i sicrhau bod ein prosesau llunio polisïau mewnol yn galluogi pobl i gymryd rhan lawn ynddynt.

Mae Peter Clarke wedi rhoi heriau clir i Lywodraeth y Cynulliad, a byddwn yn parhau i ystyried ei sylwadau yn llawn wrth adolygu a datblygu ein polisïau ar gyfer plant a phobl ifanc. Mae lle inni ymfalchïo yn y cyfraniad y mae ein comisiynydd yn ei wneud i wireddu hawliau plant yng Nghymru, a hefyd, yn ei benodiad fel llywydd Rhwydwaith Ombwdsmyn Plant Ewrop eleni, ar lwyfan ehangach.