Ymateb Ysgrifenedig gan Llywodraeth Cynulliad Cymru i`r Adolygiad Polisi o Anghenion Addysgol Arbennig. Rhan 2: Fframwaith Asesu Statudol (Datganiadau) gan y Pwyllgor dros Addysg, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau

Nodir ymatebion i argymhellion yr Adroddiad isod. Mae’r argymhellion yn dilyn y penawdau a’r rhifau a ddefnyddiwyd yn yr Adroddiad.

Ystyriaeth o’r Materion

Mae’r Pwyllgor yn argymell:

1. Bod Llywodraeth Cynulliad Cymru’n ymgynghori’n eang â rhieni a rhanddeiliaid eraill i adeiladu consensws a hyder cyn bod unrhyw newidiadau sylfaenol yn cael eu gwneud i’r fframwaith asesu statudol.

2.  

   Derbyn

   Trywydd i’w ddilyn

   Yn 2004, comisiynwyd Estyn i gynnal adolygiad o Ddatganiadau yng Nghymru, "Arfer Orau wrth Ddatblygu Datganiadau Anghenion Addysgol Arbennig (AAA)". Yn ychwanegol at hyn, cydgomisiynodd Llywodraeth Cynulliad Cymru a Chymdeithas Cyfarwyddwyr Addysg Cymru ymchwil i Reolaeth AAA yng Nghymru, gan Cambridge Education Associates.

   O ganlyniad i’r gwaith ymchwil hwn, cyhoeddodd Llywodraeth Cynulliad Cymru yn 2005 ei bwriad i ddatblygu Polisi Cynhwysiant a Fframwaith Perfformiad ar gyfer Cymru. Byddai’r fframwaith hwn yn adeiladu ar ganfyddiadau’r adroddiadau hyn a gomisiynwyd ac yn darparu strategaeth i Gymru a fyddai’n cefnogi anghenion dysgwyr sydd ag anghenion ychwanegol a grwpiau sydd dan anfantais. Yn 2005 cyhoeddwyd dogfen ymgynghori, "Cynnwys a Chynorthwyo Disgyblion", fel rhan o’r gwaith hwn o ddatblygu strategaeth. Mae’r ddogfen ymgynghori hon yn pwysleisio’r angen am agwedd gynhwysol tuag at addysg yng Nghymru yng nghyd-destun agwedd ysgol gyfan tuag at gefnogi pob disgybl, gan gynnwys y rhai hynny sydd ag anghenion dysgu ychwanegol. Mae anghenion dysgu ychwanegol yn derm sy’n cael ei ddefnyddio yn y canllawiau hyn i gynnwys ystod o ddysgwyr sydd angen cefnogaeth unigol ychwanegol, gan gynnwys y rhai hynny sydd ag AAA, er mwyn sicrhau eu bod yn cyflawni eu potensial yn llawn ac yn goresgyn rhwystrau sy’n gwneud dysgu’n anodd. Bydd canllawiau terfynol ar gael erbyn diwedd haf 2006.

   Daeth rhai themâu cyffredin, yn ymwneud yn benodol â diwallu anghenion disgyblion sydd ag AAA, i’r amlwg o’r ymchwil sydd ar gael, er enghraifft, yr angen i adolygu’r fframwaith asesu statudol presennol; gwella data sy’n ymwneud â chanlyniadau i ddysgwyr; darparu canllawiau ar gyllido AAA; a sicrhau bod athrawon yn meddu ar y wybodaeth a’r sgiliau er mwyn diwallu ystod eang o anghenion dysgwyr.

   Yn Ebrill 2005, ac mewn ymateb i’r themâu hyn, sefydlwyd pedwar grŵp rhanddeiliaid, fel is-grwpiau i Grŵp Cynghori Cymru ar AAA, a’r cylch gwaith a roddwyd i un o’r rhain oedd cynnal adolygiad llawn o’r fframwaith asesiadau a datganiadau statudol yng Nghymru ac awgrymu ffyrdd posibl o ddarparu gwasanaethau yn y dyfodol. Mae aelodau’r grŵp yn cynrychioli rhanddeiliaid o bob cwr o Gymru, gan gynnwys swyddogion Awdurdodau Addysg Lleol (AALl), cynrychiolwyr ysgolion cynradd, uwchradd ac arbennig, cydlynydd AAA, Prif Weithredwr Bwrdd Iechyd Lleol, Rheolwr Therapi Iaith a Lleferydd yn cynrychioli Ymddiriedolaeth y GIG, Prosiect Ymgynghorol Anghenion Arbennig Cymru, ESTYN, Gwasanaethau Cymdeithasol, Gyrfa Cymru a Swyddogion y Cynulliad.

   Nod y grŵp yw adolygu’r fframwaith asesu statudol, gan gynnwys polisïau cenedlaethol a lleol, Cod Ymarfer AAA Cymru a chanllawiau cysylltiedig, ac argymell ffyrdd o wella’r fframwaith asesu presennol er mwyn sicrhau bod anghenion disgyblion sydd ag AAA yn cael eu canfod, a bod asesiad ac ymyriad priodol yn cael ei wneud.

   Cyflwynodd y grŵp adroddiad i’r Pwyllgor Addysg, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau yn ei gyfarfod yn Nhachwedd 2005 ar yr opsiynau a oedd yn cael eu hystyried ar y pryd. Trafodwyd yr opsiynau hyn ymhellach â phob AALl yng Nghymru mewn Cynhadledd AAA yn Rhagfyr 2005.

   Mae rhagor o waith yn cael ei wneud ar yr opsiynau ar hyn o bryd a chytunwyd i benodi gweithiwr ar secondiad i weithio gyda Llywodraeth y Cynulliad a threfnu cyfres o ddigwyddiadau ymgynghori ledled Cymru er mwyn cysylltu â phawb y mae a wnelo hyn â hwy a gofyn am eu barn cyn gwneud unrhyw newidiadau sylfaenol i’r fframwaith asesu statudol presennol. Disgwylir y bydd y digwyddiadau ymgynghori’n cael eu cynnal yn ystod tymor yr Hydref/Gwanwyn 2006/07 yn dilyn y penodiad hwn.

   Goblygiadau Ariannol

   Rwyf wedi cytuno i dalu’r costau sy’n gysylltiedig â phenodi gweithiwr ar secondiad i’r swydd, a bydd yr arian ar gyfer y costau hyn yn dod o Faes Rhaglenni Gwariant Anghenion Ychwanegol a Chynhwysiant. Mae digwyddiadau ymgynghori, gan gynnwys y gwaith o baratoi deunyddiau, yn debygol o gostio tuag £20,000 a gellir defnyddio Maes Rhaglenni Gwariant Anghenion Ychwanegol a Chynhwysiant i dalu am y rhain hefyd.

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

3. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn ceisio’r pwerau angenrheidiol fel bod gan y Cynulliad bwerau cyfreithiol llawn dros drefniadau asesu statudol ar gyfer plant ag anghenion addysgol arbennig neu anghenion addysgol ychwanegol.

4.  

   Derbyn mewn egwyddor

   Mae Rhan 3 o Fesur Llywodraeth Cymru’n cyflwyno categori newydd i ddeddfwriaeth, sef Mesurau Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Golyga hyn y bydd Llywodraeth y Cynulliad yn gallu deddfu drwy Fesur mewn perthynas â Materion penodedig ym meysydd llywodraeth ddatganoledig. Mae Atodlen 5 y Mesur yn nodi ugain maes lle gellir gofyn am gymhwysedd deddfwriaethol i wneud Mesurau yn ymwneud â Materion penodedig. Mae Maes 5 yn ymwneud ag addysg a hyfforddiant.

   Bydd angen i Lywodraeth y Cynulliad gytuno â Whitehall ynglŷn â chwmpasiad y cymhwysedd deddfwriaethol i wneud Mesurau yn ymwneud â Mater penodedig a rhaid i’r cymhwysedd deddfwriaethol gael ei gymeradwyo gan y Senedd.

   Er fy mod yn derbyn yr argymhelliad hwn, mae’n amlwg y bydd angen ymgynghori’n eang â’r holl randdeiliaid allweddol cyn gwneud unrhyw newidiadau sylfaenol i’r fframwaith deddfwriaethol presennol. Bydd yn bwysig sicrhau bod buddiannau disgyblion sydd ag AAA yn cael eu diogelu a bod eu hanghenion yn ganolog i unrhyw newidiadau a argymhellir yn y dyfodol. Bydd yr argymhelliad hwn yn cael ei ystyried ymhellach yn dilyn yr ymgynghoriad.

   Goblygiadau Ariannol

   Dim ar hyn o bryd. Bydd y goblygiadau ariannol yn dibynnu ar ymgynghoriad pellgyrhaeddol â rhanddeiliaid allweddol ynglŷn â’r fframwaith asesu statudol ar gyfer y dyfodol. Mae’n debygol iawn y bydd hyn yn cynnwys Cod Ymarfer diwygiedig ar gyfer Cymru, canllawiau a gwybodaeth gysylltiedig a chostau hyfforddiant ar gyfer gweithwyr proffesiynol.

    

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

5. Na ddylai’r term "anghenion addysgol arbennig" gael ei ddefnyddio bellach ac y dylai Llywodraeth Cynulliad Cymru ystyried defnyddio’r term "anghenion addysgol ychwanegol" yn y dyfodol.

6.  

   Derbyn

   I ddibenion gweinyddol mewnol mae’r newid hwn wedi ei wneud yn barod. Fodd bynnag, mae angen inni fod yn ymwybodol, ac rydym eisoes wedi cydnabod y bydd newid termau ar hyn o bryd yn achosi dryswch ynglŷn â’r ddarpariaeth i ddisgyblion sydd ag AAA yn ôl diffiniad Deddf Addysg 1996. Wrth fabwysiadu’r cymal, "anghenion dysgu ychwanegol" yn ei pholisïau, bydd angen i Lywodraeth y Cynulliad fod yn glir na all hyn mewn unrhyw ffordd newid hawliau a chyfrifoldebau statudol mewn perthynas â phlant sydd ag "anghenion addysgol arbennig" yn ôl diffiniad Deddf Addysg 1996.

   Wrth ddatblygu ein strategaeth ar gyfer "Cynnwys a Chynorthwyo Disgyblion", defnyddiwyd y term anghenion dysgu ychwanegol drwyddi i nodi dysgwyr sydd ag ystod amrywiol o anghenion dysgu yng nghyd-destun agwedd gynhwysol ysgol gyfan tuag at ddysgu ac, yn fwyaf penodol, tuag at ddiwallu, adnabod a darparu ystod o wasanaethau cefnogi i’r rhai hynny sydd angen cefnogaeth ychwanegol. Bydd hyn yn rhan o’r ymgynghoriad â rhanddeiliaid ledled Cymru ynglŷn â’r termau mwyaf priodol i’w defnyddio.

   Goblygiadau Ariannol

   Dim

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

7. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn sicrhau bod Datganiadau yn parhau i fod ar gael i’r rhieni hynny sydd am eu defnyddio i’w helpu i egluro’r ddarpariaeth a’r broses, ond y dylid eu cyfyngu i’r plant hynny sydd â’r anghenion mwyaf difrifol a chymhleth.

8.  

   Derbyn mewn egwyddor

   Mae’r argymhelliad hwn yn dibynnu ar ganlyniad yr ymarfer ymgynghori â rhieni a rhanddeiliaid allweddol eraill. Er ein bod yn derbyn yr argymhelliad hwn mewn egwyddor mae’r Pwyllgor wedi derbyn tystiolaeth gan nifer o wahanol randdeiliaid sydd wedi mynegi pryder y gallai diddymu datganiadau wthio grwpiau eraill o ddysgwyr sydd ag anghenion ychwanegol/arbennig i’r cyrion.

   Derbyniaf fod angen sicrhau bod buddiannau rhai o’r plant mwyaf agored i niwed yng Nghymru a’r rhai hynny sydd ag anghenion cymhleth iawn yn cael eu diogelu.

   Goblygiadau Ariannol

   Dim

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

9. Bod Llywodraeth y Cynulliad ymgynghori ar ddiffiniad clir, diamwys a rhwydd ei ddeall o’r anghenion mwyaf difrifol a chymhleth sy’n effeithio ar rhwng 0.5% - 1% o blant.

10.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Caiff hyn ei ystyried fel rhan o’r ymarfer ymgynghori ehangach gyda rhieni a rhanddeiliaid allweddol eraill sydd i'w cynnal yn ystod tymhorau’r hydref/gwanwyn 2006/07.

    Goblygiadau ariannol

    Dim

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

11. Er bod angen cadw Datganiadau fel rhwyd ddiogelwch (gan gynnwys hawl apelio y gellir ei gorfodi’n gyfreithiol) ac fel gwarant o ddarpariaeth arbennig i blant ag anghenion difrifol a chymhleth, dylid diddymu Datganiadau yn raddol ar gyfer mwyafrif y plant, a rhoi trefniadau eraill yn eu lle.

12.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Derbyniaf fod angen gostyngiad graddol yn nifer y datganiadau a wneir gan AALlau a bod y targed sy’n cael ei gynnig yn argymhelliad 5 yn un rhesymol. Fel yn achos unrhyw broses rheoli newid mae angen cael y sicrwydd angenrheidiol bod y canlyniadau disgwyliedig yn cael eu cyflawni. Ni ellir gwneud hyn dros nos. Bydd, fodd bynnag, yn rhan o’r ymgynghoriad a fydd yn cael ei gynnal â rhieni a rhanddeiliaid allweddol eraill.

    Bydd angen inni sicrhau bod trefniadau cefnogi priodol yn bodoli ar gyfer pob disgybl sydd ag anghenion dysgu ychwanegol/anghenion addysgol arbennig. Fel yr awgrymwyd yn yr adolygiad, bydd angen i rieni allu ymddiried mewn AALlau a chyrff proffesiynol eraill, gan wybod eu bod wedi gwneud trefniadau ar gyfer unrhyw ddarpariaeth sydd ei hangen ar eu plentyn er mwyn diwallu ei anghenion, sicrwydd a gynigir ar hyn o bryd drwy ddatganiad, sef contract sy’n rhwymo’n gyfreithiol.

    Goblygiadau ariannol

    Dim

     

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

13. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn ystyried trefniadau asesu statudol newydd yn seiliedig ar gofnod o angen sy’n cael ei asesu’n barhaus. Dylai hwn gael ei gysylltu’n agos gyda threfniadau sy’n annog dull gwella ysgol gyfan o ddiwallu anghenion addysgol ychwanegol.

14.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Dyma un o’r opsiynau a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Addysg, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau yn Nhachwedd 2005 ar ran Grŵp Asesiadau a Datganiadau Statudol WAGSEN ac, yn bwysig iawn, y mae angen ymgynghori rhagor yn ei gylch â rhieni a rhanddeiliaid eraill. Yn y cyswllt hwn, un dewis sy’n cael ystyriaeth ffafriol yn y grŵp hwn yw bod anghenion pob disgybl yn cael eu diwallu ar sail "pasbort". Mae’r dewis hwn yn argymell bod pob plentyn sydd ag anghenion dysgu ychwanegol parhaus yn cael pasbort, sy’n diffinio eu hanghenion, ym mha gyd-destun y maent yn dysgu, sut y mae’r anghenion hyn yn cael eu diwallu a faint o gynnydd y mae’r plentyn yn ei wneud. Yr wyf, mewn egwyddor, yn ffafrio dull gweithredu o’r fath gan ei fod yn sicrhau bod holl anghenion disgyblion yn cael eu hadnabod fel rhan o broses asesu barhaus, sy’n nodi cryfderau a darpariaeth yn y dyfodol a fydd yn diwallu eu hanghenion wrth iddynt newid.

    Goblygiadau Ariannol

    Dim ar hyn o bryd

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

15. Bod y Gweinidog yn rhoi ystyriaeth ddwys iawn i brif elfennau’r dull "pasbort" o asesu AAA fel ag yr amlinellir yn y cyflwyniad gan WAGSEN.

16.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Gweler fy ymateb i’r argymhelliad blaenorol. Bydd hyn yn ffurfio rhan o’r ymgynghoriad â rhieni a rhanddeiliaid allweddol eraill.

    Goblygiadau Ariannol

    Dim ar hyn o bryd

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

17. bod y Gweinidog yn ystyried cyhoeddi canllawiau diwygiedig i awdurdodau lleol er mwyn sicrhau bod y trefniadau presennol ar gyfer gwneud datganiadau yn cael eu defnyddio’n fwy cyson trwy Gymru.

18.  

    Derbyn yn rhannol

    Yn 2002, cyhoeddodd Llywodraeth Cynulliad Cymru God Ymarfer diwygiedig ar gyfer AAA, y Cod penodol cyntaf o’i fath ar gyfer Cymru. Dosbarthwyd Llawlyfr o Arferion Da i bob ysgol ac AALl yn 2003. Mae un rhan o’r llawlyfr yn ymwneud yn benodol â defnyddio’r broses asesiadau a datganiadau statudol ac yn rhoi cyngor ymarferol i ysgolion ac AALlau ynglŷn â sut i gyflawni eu dyletswyddau yn y cyswllt hwn. Mae rhagor o waith yn cael ei wneud drwy ddatblygu’r Fframwaith Cynhwysiant a Fframwaith Perfformiad ar gyfer Cymru er mwyn sicrhau dull cyson o ddiwallu anghenion ledled Cymru, gyda chanllawiau diwygiedig ar gasglu data drwy CYBLD (ymgynghoriad Medi 2006), datblygu safonau ansawdd er mwyn diwallu anghenion llai cyffredin (gwaith yn cael ei wneud), a chyngor ar ganlyniadau i ddysgwyr yn seiliedig ar y fframwaith arolygu cyffredin (i’w gwblhau erbyn 2007).

    Dan ddarpariaethau Deddf Addysg 1996 a Deddf AAA ac Anabledd 2001, mae gan AALlau gyfrifoldeb statudol i roi ystyriaeth i God Ymarfer AAA Cymru a chydymffurfio â deddfwriaeth wrth ddiwallu anghenion disgyblion sydd ag AAA. Mae Estyn yn monitro sut mae AALlau ac ysgolion yn cyflawni eu swyddogaethau fel rhan o’r Fframwaith Arolygu Cyffredin. Er fy mod yn derbyn bod angen sicrhau trefniadau cyson ar gyfer asesiadau statudol, mae llawer iawn o ganllawiau ar gael yn barod.

    Wrth ddarparu canllawiau ni fyddem yn dymuno annog polisïau cyffredinol yn ymwneud â chyflawni dyletswyddau AALlau gan na fyddai hyn yn gyson â diwallu ystod amrywiol o anghenion disgyblion unigol. Disgwylir y bydd ein dull gweithredu presennol a chanllawiau sydd ar fin cael eu cyhoeddi, fel yr amlinellwyd uchod, yn helpu i sicrhau dull gweithredu cyson ar draws AALlau yng Nghymru.

    Goblygiadau Ariannol

    Dim

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

19. Bod Llywodraeth y Cynulliad, ynghyd â’r awdurdodau lleol, yn ystyried sut y gellir hwyluso’r prosesau isod ar gyfer mwy o bobl:

• Cynnal asesiadau mewn un lleoliad, megis canolfan blant neu gyfleuster cefnogaeth amlddisgyblaethol arall;
• Cynnal cyfarfodydd amlasiantaethol, megis adolygiadau blynyddol, cyn ac yn ystod asesiadau ffurfiol; a
• Gwneud mwy o ddefnydd o’r gwasanaeth datrys anghytundebau.

Derbyn yn rhannol

Mae asesiadau amlddisgyblaethol o blant a phobl ifanc sydd ag anghenion cymhleth parhaus yn cael eu cynnal mewn canolfannau plant yn aml ar hyd a lled Cymru. Bydd priodoldeb cynnal asesiadau mewn un lleoliad yn dibynnu ar natur angen plentyn. Er enghraifft, pe bai ar blentyn neu berson ifanc angen cyfarpar asesu soffistigedig, oherwydd angen meddygol, mae’n bosibl y byddai angen cynnal yr asesiadau mewn lleoliadau amrywiol. Fodd bynnag, fel yr awgrymwyd, mae gan bob awdurdod dimau asesu amlddisgyblaethol a fydd yn cyfarfod i drafod disgyblion unigol, sydd â’r anghenion cymhlethaf, cyn, yn ystod ac ar ôl asesiad ffurfiol.

Mae Cod Ymarfer AAA Cymru, Deddf Plant 2005, y partneriaethau plant a phobl ifanc, y Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol ar gyfer Plant a’r symud tuag at Gynlluniau Plant a Phobl Ifanc yn cadarnhau bod angen i asiantaethau statudol weithio gyda’i gilydd a darparu dull cyfannol o ddiwallu anghenion.

Roedd Deddf AAA ac Anabledd 2001 yn ei gwneud yn ofynnol i bob AALl gynnig hawl i rieni ddefnyddio gwasanaethau datrys anghytundebau. Hyd at 2004 roedd hyn yn cael ei wneud yn gymharol unswydd gan AALlau yng Nghymru, yn aml drwy drefniadau partneriaeth â rhieni a oedd yn bodoli’n barod. Yn 2004 cytunodd Cymdeithas Cyfarwyddwyr Addysg Cymru i ddatblygu un gwasanaeth datrys anghytundebau yn ymwneud ag AAA ar gyfer Cymru gyfan, ar wahân i ddau AALl sy’n defnyddio’u canolfan Cyngor ar Bopeth leol i ymgymryd â’r dasg hon ar eu rhan. Yn 2005 dyfarnwyd y contract i ddarparu gwasanaeth datrys anghytundebau yn ymwneud ag AAA drwy Gymru i NCH Cymru. Mae’r gwasanaeth yn cael ei weithredu ers ychydig dros flwyddyn. Yng ngwanwyn 2006 comisiynais Goleg y Drindod, Caerfyrddin i gynnal adolygiad llawn o waith y gwasanaethau datrys anghytundebau yng Nghymru. Disgwylir y bydd adroddiad interim yn cael ei gyhoeddi yng Ngorffennaf 2006 ac y bydd adroddiad llawn yn barod erbyn Medi 2006. Nod y gwerthusiad hwn yw sicrhau cydymffurfiad â’r ddeddfwriaeth berthnasol, darparu dadansoddiad o batrymau yn y defnydd ohono, asesu barn defnyddwyr am y gwasanaeth a thynnu sylw at fanteision y gwasanaeth ac unrhyw ddiffygion wrth ei ddarparu ar lefel Cymru gyfan a thrwy’r canolfannau CAB.

Goblygiadau Ariannol

Daeth yr arian ar gyfer y contract i werthuso’r gwasanaeth datrys anghytundebau, £20,000, o adnoddau sydd ar gael yn barod ym Maes Rhaglenni Gwariant Anghenion Ychwanegol a Chynhwysiant ar gyfer 2006/2007.

Mae’r Pwyllgor yn argymell:

1. Bod Awdurdodau Addysg Lleol yn penodi gweithwyr allweddol fel modd o gynorthwyo rhieni a sicrhau dull gweithredu mwy amlddisgyblaethol.

2. Derbyn

   Dengys tystiolaeth bod gweithwyr allweddol yn darparu gwasanaeth gwerthfawr i deuluoedd sydd â phlant anabl. Maent yn gweithio gydag asiantaethau a gweithwyr proffesiynol eraill ac ysgolion er mwyn sicrhau bod cefnogaeth briodol ar gael yn rhwydd i blant anabl a’u teuluoedd.

   Mae Llywodraeth y Cynulliad, drwy ei Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol ar gyfer Plant, Pobl Ifanc a’r Gwasanaeth Mamolaeth, wedi ymrwymo i sicrhau bod y prif wasanaethau gweithredol ar gael i bob plentyn anabl ag anghenion cymhleth sydd angen cefnogaeth gan ddwy neu ragor o asiantaethau. Mae’r cynnydd â’r gwaith o ddatblygu’r Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol yn cael ei fonitro’n genedlaethol ac yn lleol drwy Offeryn Archwilio Hunan-asesu (SAAT) a thrwy dargedau Gwasanaethau Fframwaith Hunan-asesu’r GIG.

   Gwyddom fod llawer o awdurdodau lleol yn gwneud cynnydd da yn y maes hwn yn barod. Er mwyn hybu’r prif wasanaethau gweithredol yng Nghymru mae’r Cynulliad yn ariannu gweithiwr datblygu ar gyfer Cymru yn y Rhwydwaith Cydgysylltu Gofal. Mae’r Cynulliad hefyd wedi ariannu astudiaeth ar y cyd â’r Adran Addysg a Sgiliau mewn gwahanol fodelau gwaith allweddol yng Nghymru a Lloegr. Cyhoeddwyd yr astudiaeth yng Ngorffennaf 2005. Mae Rhwydwaith Cydgysylltu Gofal y DU wedi datblygu safonau ar gyfer cydgysylltu gofal ac mae’r rhain wedi cael eu mabwysiadu gan Lywodraeth y Cynulliad a’u hyrwyddo fel ymarfer da yn y Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol.

   Dylid nodi nad yw gweithwyr allweddol yn cael eu cyflogi gan AALl o reidrwydd; bydd y gweithiwr allweddol enwebedig yn dibynnu ar natur anghenion y plentyn a dymuniadau’r teulu.

   Goblygiadau Ariannol

   Disgwylir i asiantaethau gyflawni camau gweithredu y tynnir sylw atynt yn gynnar yn y Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol o fewn eu cyllidebau presennol.

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

3. Bod Awdurdodau Addysg Lleol yn benodol yn gwneud mwy i egluro dulliau eraill o gefnogi plant ag anghenion ychwanegol, ac yn rhoi mwy o gyhoeddusrwydd iddynt.

4.  

   Derbyn mewn Egwyddor

   Mae cyhoeddiad Llywodraeth Cynulliad Cymru, "Gwybodaeth i Rieni a Gofalwyr Plant a Phobl Ifanc y gall fod ganddynt AAA" a Chod Ymarfer AAA Cymru yn cyfeirio at ymateb graddedig at ddiwallu anghenion, fel sy’n cael ei awgrymu yn yr adroddiad sy’n arwain at yr argymhelliad hwn. Mae’r ddwy ddogfen yn nodi ffyrdd amgen o gynnig cefnogaeth yn ystod camau gweithredu yn y blynyddoedd cynnar / gan yr ysgol a gweithredu a mwy, ynghyd â phwrpas nodiadau yn lle Datganiad.

   Mae llawer o awdurdodau hefyd wedi datblygu eu gwybodaeth a’u canllawiau eu hunain ar gyfer rhieni yn y cyswllt hwn, ac mae llawer o’r rhain o safon uchel iawn. Eleni rydym am geisio archwilio’r holl wybodaeth sydd ar gael ar hyn o bryd i rieni ac i ddisgyblion ar lefel leol a chanfod pa wybodaeth yn union sy’n cael ei rhoi a phryd. Bydd y wybodaeth o’r archwiliad hwn yn sail i unrhyw wybodaeth arall sydd ei hangen a bydd yn ein galluogi i rannu ymarfer da drwy Gymru.

   Goblygiadau Ariannol

   Mae’r goblygiadau ariannol yn debygol o ddod yn glir yn dilyn yr archwiliad o wybodaeth gan AALlau ac ysgolion i rieni a disgyblion, a gynhelir yn 2006/07.

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

5. Bod Llywodraeth y Cynulliad ac awdurdodau lleol, mewn ymgynghoriad â’r Comisiynydd Plant, yn ystyried y ffordd orau o gefnogi plant yn ystod y broses wneud datganiadau.

6.  

   Derbyn

   Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi ymrwymo i ddilyn Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn fel canllaw ar gyfer ei gwaith gyda phlant a phobl ifanc Cymru. Mae Llywodraeth y Cynulliad hefyd wedi datgan ei nodau yn y cyswllt hwn yn ‘Deialog y Ddraig – Materion i’w trafod gyda Phlant a Phobl Ifanc yng Nghymru’. Mae nodau’r fenter yn seiliedig ar y gred y dylai plant a phobl ifanc gael cyfle i fynegi eu barn pan wneir penderfyniadau sy’n effeithio arnynt hwy. Er mwyn cyflawni’r amcan hwn, mae Llywodraeth y Cynulliad wedi cyflwyno nifer o fentrau lle gall plant a phobl ifanc gymryd rhan mewn ystod eang o brosesau llunio polisïau. Mae’r rhain yn cynnwys fforymau plant a phobl ifanc ym mhob awdurdod lleol, a chynghorau ysgolion mewn ysgolion cynradd ac uwchradd.

   Yn Adroddiad y Comisiynydd Plant ar gyfer 2003/04, awgrymwyd y dylai plant gael yr hawl i apelio i dribiwnlys AAA Cymru. Ar hyn o bryd dim ond rhieni sydd â hawl i apelio i’r tribiwnlys hwn. Er ein bod yn derbyn yr argymhelliad hwn mewn egwyddor, rydym yn cynnal trafodaethau ar hyn o bryd â grwpiau defnyddwyr tribiwnlysoedd AAA statudol a gwirfoddol ynglŷn â goblygiadau ymarferol newid o’r fath yn y ddeddfwriaeth.

   Mae’r rheoliadau’n ei gwneud yn ofynnol i Awdurdodau Addysg Lleol ofyn beth yw barn plant a phobl ifanc fel rhan o’r broses asesu statudol. Mae’r adran yn y llawlyfr AAA ar gyfer ysgolion sy’n ymwneud â Galluogi Disgyblion i Gyfranogi a Chod Ymarfer AAA Cymru yn cynnig cyngor ynglŷn â’r ffordd orau o wneud hyn.

   Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru hefyd yn ystyried beth yw’r ffordd orau o gefnogi disgyblion drwy ddarparu gwasanaethau eiriolaeth integredig ar hyd a lled Cymru. Disgwylir y bydd Awdurdodau Lleol yn comisiynu gwasanaethau i bob plentyn a pherson ifanc fel bod modd iddynt leisio eu barn a chynnig cefnogaeth benodol i grwpiau o blant a phobl ifanc sydd ag anghenion ychwanegol. Byddwn yn ymgynghori ynglŷn â dyfodol gwasanaethau eiriolaeth yng Nghymru i blant a phobl ifanc yn nhymor yr hydref 2006.

   Goblygiadau Ariannol

   I’w hystyried yn dilyn ymgynghoriad ar y strategaeth eiriolaeth ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru.

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

7. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn neilltuo swm o arian yn ganolog i dalu am fentrau ysgogi sy’n ceisio gwella darpariaethau rhanbarthol ac arbenigol, gan gynnwys darpariaeth Gymraeg a thrwy gyfrwng y Gymraeg.

8.  

   Derbyn

   Rydym yn cydnabod y gall cynnal ystod o wasanaethau ar gyfer disgyblion sydd ag AAA llai cyffredin fod yn anodd i rai o’r AALl lleiaf. Gwnaethpwyd cymalau ar gyfer Cymru yn unig yn Neddf Addysg 2002 er mwyn caniatáu i ranbarthau weithio gyda’i gilydd wrth ddarparu nwyddau a gwasanaethau AAA, gan gynnwys y defnydd o athrawon teithiol.

   Er 2004/05 mae’r Cynulliad wedi rhyddhau dros £6m er mwyn cynorthwyo AALlau i ddatblygu cyfleusterau rhanbarthol drwy frigdoriad o’r Grant Gwella Adeiladau Ysgolion. Un enghraifft benodol o hyn yw’r grant o £2.8 miliwn ar gyfer ailddatblygu Ysgol Plas Brondyffryn fel rhan o’r gwaith o ddatblygu darpariaeth ranbarthol ar gyfer Anhwylder yn y Sbectrwm Awtistig yng Ngogledd Cymru.

   Ar gyfer 2006-07, yn dilyn rownd o geisiadau cystadleuol, lle gwahoddwyd pob un o’r 22 AALl i gyflwyno cais, dyrannwyd £2.8m ar gyfer datblygu prosiectau rhanbarthol ledled Cymru. Mae’r rhain yn cynnwys datblygu rhan gyntaf Ysgol Plas Brondyffryn, tri chyfleustra allgymorth ar gyfer disgyblion â namau amlsynnwyr yn gweithredu drwy Gymru a gwella Ysgol Heronsbridge, Pen-y-bont ar Ogwr sy’n gweithredu fel cyfleustra rhanbarthol ar gyfer disgyblion ag anawsterau dysgu difrifol a dwys. Disgwylir y bydd rownd geisiadau arall am arian AAA rhanbarthol ar gyfer gwella adeiladau ysgolion yn dechrau ym Medi 2006. Mae’r Cynulliad yn ddiweddar wedi penodi gweithiwr ar secondiad, sydd â phrofiad sylweddol o gynllunio darpariaeth AAA yn rhanbarthol, i weithredu’r cynllun hwn. Rôl y gweithiwr ar secondiad fydd cynorthwyo i ddatblygu strategaeth er mwyn hybu a chynllunio trefniadau cydweithredol ar gyfer cyflwyno darpariaeth a gwasanaethau AAA yn rhanbarthol.

   Yn 2005 sefydlwyd prosiectau peilot dan nawdd Deddf Iechyd 1999 (Trefniadau Partneriaeth) er mwyn annog cydweithio rhwng meysydd iechyd ac addysg wrth ddarparu gwasanaethau iaith a lleferydd i blant a phobl ifanc ledled Cymru. Bydd dros £3m yn cael ei fuddsoddi dros gyfnod o dair blynedd hyd at 2007/08 er mwyn datblygu prosiectau peilot a fydd yn dod â Therapyddion Iaith a Lleferydd, athrawon a staff cymorth arbenigol at ei gilydd fel rhan o dîm integredig. Cynhelir gwerthusiad allanol o’r prosiectau peilot yn gynnar y flwyddyn nesaf.

   Yn 2004/05, sefydlwyd arian cyfalaf AAA ar gyfer y grant Cyfarpar Arbenigol/Adnoddau i Ddysgwyr ag Anghenion Ychwanegol (a elwir yn SELAN) er mwyn rhoi arian i awdurdodau brynu cyfarpar arbenigol i ddisgyblion ag AAA er mwyn eu galluogi i ddilyn y cwricwlwm a chwalu rhwystrau dysgu. Ers lansio’r grant yn 2004-05 mae £500,000 wedi ei ryddhau yn flynyddol. Rhyddheir y grant fel rhan o broses ceisiadau cystadleuol, ac fe’i defnyddir gan AALlau mewn llawer o wahanol ffyrdd, er enghraifft, i brynu cymhorthion technolegol, i gefnogi gwasanaethau, i brynu deunyddiau hyfforddi ar gyfer staff a rhieni, i ddarparu cyfarpar arbenigol iawn sydd ei angen ar blant sydd ag anawsterau dysgu dwys a lluosog, deunyddiau chwarae arbenigol a chymhorthion dysgu eraill. Fodd bynnag, nid ar gyfer cymhorthion technolegol yn unig y bwriadwyd y grant. Ei bwrpas yw cynorthwyo dysgwyr unigol yn y ffyrdd mwyaf priodol ac effeithiol drwy fynediad at ystod o adnoddau.

   Gweler hefyd fy ymateb i argymhelliad 20 sy’n ymwneud yn benodol â chynnydd wrth gefnogi cynlluniau AAA cyfrwng Cymraeg ac argymhelliad 18 mewn perthynas â phrosiectau peilot ysgolion arbennig.

   Goblygiadau Ariannol

   Ariannwyd y cynlluniau a restrwyd uchod ag adnoddau sydd ar gael yn barod. Hyd yn hyn mae dros £6m wedi ei ddyrannu o’r Grant Gwella Adeiladau Ysgolion ar gyfer darpariaeth ranbarthol. Ariannwyd y prosiectau peilot iaith a lleferydd a’r grant SELAN ag adnoddau sy’n bodoli’n barod o fewn Maes Rhaglenni Gwariant Anghenion Ychwanegol a Chynhwysiant.

   Mae’r Pwyllgor yn argymell:

9. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn ystyried darparu arian AAA i glystyrau ysgolion a llunio system sy’n annog arian i gael ei rannu ymhlith ysgolion mewn clystyrau.

10.  

    Gwrthod

    Yn unol â’r rheoliadau sy’n rheoli cyllid ysgolion gall awdurdodau lleol gadw arian yn ganolog ar gyfer darpariaeth AAA arbenigol, gan gynnwys arian i annog cydweithrediad rhwng ysgolion arbennig ac ysgolion cynradd ac uwchradd. Mae’r cyllid ar gyfer y cyfryw gydweithrediad wedi cael ei chwyddo’n ddiweddar drwy fod grant arbennig o £5.1 miliwn wedi’i roi ar gyfer ’Datgloi Potensial Ysgolion Arbennig – Prosiectau Treialu’.

    Mae’n ofynnol i awdurdodau lleol ddirprwyo cyllid ar gyfer darpariaeth o fath arall i ysgolion fel rhan o’r cyllidebau dirprwyedig i ysgolion. Nid yw’r rheoliadau’n caniatáu dirprwyo cyllid i ’glwstwr o ysgolion’ am nad oes sail gyfreithiol i hynny, dim ond i ysgolion unigol.

    Serch hynny, mae’n arfer gyffredin i glystyrau o ysgolion weithio gyda’i gilydd ar ystod o faterion, yn ogystal â rhannu adnoddau. Mae’r enghreifftiau yn cynnwys gwaith ar gynllunio a sicrhau gwell trosglwyddo rhwng cyfnodau allweddol 2 a 3 ac ar sicrhau bod staff yn cael datblygu’n broffesiynol ac yn barhaus. Rhan allweddol o agenda 14-19 yw annog cydweithrediad rhwng ysgolion a darparwyr eraill; a disgwylir i ysgolion sy’n cael y grant ’Rhagori’, a gyhoeddwyd yn ddiweddar, weithio gyda’i gilydd i roi cymorth i ddisgyblion o gefndiroedd difreintiedig ac sydd mewn perygl o fethu yn yr ysgol.

    Sefydlwyd is-grŵp o fewn WAGSEN i ystyried arian ar gyfer AAA drwy Gymru ac rydym yn cynnal trafodaethau gydag Estyn a Swyddfa Archwilio Cymru er mwyn gwneud archwiliad o’r arian hwn a chanfod yr arferion gorau. Gobeithir gorffen y gwaith hwn tua diwedd 2007. Yng ngoleuni canfyddiadau’r archwiliad a thrwy adeiladu ar arferion presennol yr ysgolion o ran cydweithredu mewn meysydd eraill, byddwn yn hybu cydweithrediad rhwng yr ysgolion mewn perthynas â’r ddarpariaeth AAA.

     

    Goblygiadau Ariannol

    Gellir cael arian i gynnal yr archwiliad o’r adnoddau sydd ar gael yn barod o fewn y Maes Rhaglenni Gwariant anghenion ychwanegol a chynhwysiant.

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

11. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn ystyried sut y gall clystyrau ysgolion chwarae mwy o rôl i gefnogi darpariaeth unedau arbennig yn y brif ffrwd.

12.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Gweler fy ymateb i argymhelliad 15. Bydd hyn yn cael ei ystyried fel rhan o ymgynghoriad pellach gyda rhieni a rhanddeiliaid eraill ynglŷn â dyfodol asesiadau a datganiadau statudol.

    Wrth ddatblygu’r dull gweithredu hwn byddai angen sicrhau bod digon o wahanol ddarpariaethau ar gael i ddiwallu ystod eang o anghenion disgyblion. Mae’n bosibl y bydd angen datblygu hyn ar sail ranbarthol yn hytrach na threfniadau clwstwr ysgolion gan nad yw ysgolion bychain, clystyrau bychain nac awdurdodau bychain, yn enwedig y rhai gwledig eu natur yn debygol o allu diwallu’r sbectrwm anghenion yn ei gyfanrwydd. Fodd bynnag, byddem yn cytuno bod rhannu arbenigedd ar lefel leol, rhanbarthol a chenedlaethol yn hollbwysig er mwyn datblygu ymarfer da mewn darpariaeth a chefnogaeth i ddisgyblion ag AAA.

    Goblygiadau Ariannol

    Gweler yr ymateb i argymhelliad 15.

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

13. Bod unedau arbennig yn cael eu datblygu o fewn clystyrau fel canolfannau rhagoriaeth ar gyfer addysgu AAA.

14.  

    Derbyn mewn egwyddor

    Gweler argymhelliad 18. Bydd angen ystyried yr argymhelliad hwn yng nghyd-destun yr holl ddarpariaeth AAA sydd ar gael, gan gynnwys rôl ysgolion arbennig fel canolfannau rhagoriaeth.

    Goblygiadau Ariannol

    Dim

    Mae’r Pwyllgor yn argymell:

15. Bod Llywodraeth y Cynulliad yn ystyried dulliau o annog athrawon mewn amgylchiadau dysgu prif ffrwd ac amgylchiadau dysgu arbennig i gyfnewid arbenigedd a gwybodaeth.