Skip to content

Llafar - Cyngor Sir Ynys Môn – Bwrdd Adfer

Dolenni perthnasol

Mae gofyn bod gennych y feddalwedd gywir i weld gwybodaeth benodol ar y wefan hon. Mae'r dudalen hon yn cynnig cysylltiadau i raglenni gweld a darllen sydd ar gael am ddim.
Brian Gibbons, Y Gweinidog dros Gyfiawnder Cymdeithasol a Llywodraeth Leol

Ar 15 Gorffennaf, cyhoeddodd Archwilydd Cyffredinol Cymru adroddiad beirniadol iawn am drefn llywodraethu corfforaethol Cyngor Sir Ynys Môn, ac argymhellodd fod Llywodraeth y Cynulliad yn ymyrryd i sicrhau adferiad. Cytunais â’r argymhelliad mewn datganiad ar lafar i’r Cyfarfod Llawn ar yr un diwrnod. Yna, rhoddais gyfarwyddyd ffurfiol i’r cyngor, ac amlinellais delerau’r cyfarwyddyd hwnnw yn fy natganiad ysgrifenedig ar 12 Awst.

 

Yn y datganiad hwnnw, cyhoeddais hefyd fod Mr David Bowles wedi’i benodi’n rheolwr gyfarwyddwr dros dro’r cyngor. Yr wyf yn falch o fod wedi gallu sicrhau gwasanaethau David, a byddai’n deg dweud bod arweinwyr y cyngor yr un mor frwdfrydig ynghylch hynny. Mae David yn brif weithredwr profiadol, ac mae’n gymwys iawn i helpu i sicrhau bod problemau Ynys Môn yn cael eu datrys yn gyflym ac mewn modd cynaliadwy.

 

Yr oedd fy nghyfarwyddyd yn ei gwneud yn ofynnol i’r cyngor gydweithredu â bwrdd adfer. Yn ei dro, bydd y bwrdd yn rhoi gwybod i mi am y cynnydd y mae’r cyngor yn ei wneud, ac yn cynghori’r cyngor ynghylch ffyrdd posibl y gallai weithredu er mwyn cynorthwyo’r broses adfer. Rhoddais wybod i’r Aelodau am gyfansoddiad y bwrdd yn fy natganiad ysgrifenedig ar 16 Medi.

 

Cyfarfu’r bwrdd adfer am y tro cyntaf ddechrau mis Hydref. Canolbwyntiodd ei gyfarfod cyntaf ar sut y byddai’r bwrdd yn gweithredu, gan ystyried tystiolaeth ynghylch maint a natur yr her y mae’r cyngor yn ei hwynebu. Mae cylch gorchwyl y bwrdd adfer yn ei gwneud yn ofynnol i’r Cadeirydd, Elan Closs Stephens, ddarparu adroddiad imi ar ôl pob cyfarfod.

 

Mae ei hadroddiad cyntaf yn egluro penderfyniad y bwrdd i ganolbwyntio ei waith i ddechrau ar faterion sy’n ymwneud ag ymddygiad gwleidyddol, disgyblaeth, a’r berthynas rhwng aelodau a swyddogion. Yr wyf yn cefnogi’r penderfyniad hwnnw’n llawn. Yr oedd y materion hynny’n amlwg iawn yn adroddiad yr archwilydd cyffredinol, ac mae eu datrys yn hanfodol i sicrhau unrhyw adferiad cynaliadwy ac adennill enw da’r cyngor. Disgwyliaf i aelodau a swyddogion y cyngor gydweithredu’n llawn â’r bwrdd, yn unol â gofynion fy nghyfarwyddyd.

 

Mae’r bwrdd wedi nodi hefyd bod rhai aelodau’n dal i ddangos rhywfaint o’r math o ymddygiad y gwnaeth yr archwilydd cyffredinol ei feirniadu, er bod rhai misoedd wedi mynd heibio ers cyflwyno ei adroddiad ef a’m cyfarwyddyd i. Mae hynny’n fater sy’n peri pryder sylweddol, oherwydd bydd adferiad Ynys Môn yn siŵr o fethu oni bai bod holl aelodau a swyddogion y cyngor yn derbyn cyfrifoldeb a rennir am y problemau presennol, ac yn cyfrannu’n llawn at y camau gweithredu sy’n ofynnol i’w datrys.

 

Ar yr un pryd, mae tuedd o hyd i rai briodoli problemau’r cyngor i weithredoedd ac ymddygiad rhai cynghorwyr a enwir. Ni waeth pa mor annerbyniol yw ymddygiad rhai cynghorwyr, mae rhoi’r bai ar unigolion am rywbeth sydd heb os yn fethiant corfforaethol ac sydd wedi’i wreiddio’n ddwfn yn annoeth, ond yn fwy na hynny, nid yw’n ffordd o sicrhau adferiad cynaliadwy. Mae’n galluogi’r sawl nad ydynt wedi’u henwi, neu’r sawl sydd wrthi’n enwi, i osgoi cymryd cyfrifoldeb am yr hyn sydd wedi datblygu’n ateb a rennir.

 

Yn ystod yr wythnosau sydd i ddod, disgwyliaf weld gwelliant cyflym yn ymddygiad yr aelodau ac yng nghyfraniad yr holl aelodau a’r swyddogion i’r adferiad. Os na fydd y sefyllfa’n gwella, ni fyddaf yn oedi cyn defnyddio fy mhwerau eto i gryfhau amodau’r cyfarwyddyd. Wrth gwrs, byddwn yn cymryd cyngor y bwrdd ynghylch hynny, ond gallai cyfarwyddyd o’r fath ailstrwythuro system bwyllgorau’r cyngor, er enghraifft, neu dynnu unrhyw swyddogaethau oddi wrth aelodau sydd wedi dangos eu bod yn anfodlon cyflawni’r swyddogaethau hynny’n gyfrifol.

 

Nid yw’r pwyslais cynnar hwn ar faterion gwleidyddol yn bychanu pwysigrwydd ailffurfio strwythur gweinyddol y cyngor o gwbl. Yr wyf yn falch bod David Bowles yn gofalu am hynny. Mae’n hanfodol bod ganddo’r holl allu a’r holl rym i gyflawni’r gwaith hwnnw. Unwaith eto, bydd y bwrdd yn edrych yn ofalus ar hynny ac yn adrodd wrthyf yn unol â hynny. Bydd angen i’r cyngor gynhyrchu cynllun manwl a chredadwy ar gyfer mynd i’r afael ag argymhellion yr archwilydd cyffredinol cyn gynted ag sy’n bosibl. Mae angen iddo ddatrys ei broblemau mewn modd cynaliadwy, ac ni ddylai ystyried mabwysiadu dull gweithredu’n seiliedig ar dicio bocsys wrth ymateb i argymhellion yr archwilydd cyffredinol. Mae’n gwbl amlwg y bydd datrys problemau’r cyngor yn broses hirdymor, a fydd yn anodd ar adegau.

 

Er gwaethaf y problemau difrifol o ran arwain a llywodraethu, mae llawer o wasanaethau’r cyngor yn dal yn ddigonol o leiaf. Mae hynny’n adlewyrchu ymdrech ac ymrwymiad llawer o swyddogion y cyngor yn wyneb arweinyddiaeth wleidyddol a strategol wael. Mae’n bwysig bod y safonau hynny’n cael eu cynnal a bod meysydd gwasanaeth yn chwarae rhan lawn o ran sicrhau adferiad. Bydd y bwrdd adfer yn ceisio cynnal trafodaethau â chynrychiolwyr o un maes gwasanaeth ym mhob cyfarfod. Disgwylir i ail gyfarfod y bwrdd adfer gael ei gynnal yr wythnos nesaf. Bydd y bwrdd yn cyfarfod â’r aelod gweithredol a’r cyfarwyddwr ar gyfer addysg a hamdden, ac is-gadeirydd y pwyllgor safonau a swyddog monitro. Bydd yn ystyried rôl y pwyllgor safonau a sut y gellir cynyddu ei effaith ymarferol. Yn y dyfodol, gobeithiaf y bydd y pwyllgor yn gallu cymryd rôl ragweithiol o ran pennu a gorfodi safonau ymddygiad derbyniol. Yr wyf yn siŵr y byddai cymorth a chyngor i’r perwyl hwnnw gan awdurdodau lleol eraill yn helpu’r cyngor hefyd.

 

Cyfarfûm ddiwethaf ag arweinydd y cyngor yn Ynys Môn, rai wythnosau’n unig yn ôl, a chawsom drafodaeth ddefnyddiol a gonest. Yr wyf yn falch ei fod ef a’i gydweithwyr yn parhau i gydweithredu’n llwyr â’r trefniadau yr ydym wedi’u rhoi ar waith, a’u bod yn gweithredu i fynd i’r afael â rhai o’r problemau. Sicrhau bod arweinwyr yr awdurdod yn derbyn ac yn perchenogi problemau fel y rhain yw’r cam cyntaf hanfodol i’w datrys. Y dasg i bawb yn y cyngor fydd cynnal y lefel honno o ymrwymiad, gan fod y rheolwr gyfarwyddwr dros dro a’r bwrdd adfer bellach wedi dechrau ar eu gwaith. Byddaf yn monitro adferiad y cyngor yn agos dros y misoedd sydd i ddod, yn ôl cyngor y bwrdd, a byddaf yn parhau i gyfarfod ag arweinwyr y cyngor yn rheolaidd. Byddaf yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r Aelodau am gynnydd fel y bo’n briodol hefyd.