Skip to content

Llafar - Orchymyn Arfaethedig Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) (Tai a Llywodraeth Leol) 2010

Dolenni perthnasol

Mae gofyn bod gennych y feddalwedd gywir i weld gwybodaeth benodol ar y wefan hon. Mae'r dudalen hon yn cynnig cysylltiadau i raglenni gweld a darllen sydd ar gael am ddim.
Jocelyn Davies, y Dirprwy Weinidog dros Dai

Yr wyf wrth fy modd o osod ger bron y Cynulliad Cenedlaethol Orchymyn cymhwysedd deddfwriaethol arfaethedig newydd ym meysydd tai a llywodraeth leol. Mae’r LCO arfaethedig hwn yn dechrau ei daith ar foment dyngedfennol i bolisi tai yng Nghymru. Yr ydym wedi ymgynghori’n eang ynghylch y strategaeth dai newydd, ‘Cartrefi Cynaliadwy’, a chawn ddadl am fersiwn terfynol i’r strategaeth yn y Cyfarfod Llawn yn y flwyddyn newydd.

 

Mae llawer o swyddogaethau statudol ynglŷn â thai wedi’u datganoli i Weinidogion Cymru, ond, gan nad oes gan y Cynulliad y cymhwysedd deddfwriaethol ar hyn o bryd, ni all y Llywodraeth gynnig deddfwriaeth a fyddai’n galluogi cymryd camau mwy cydlynol. Yr ydym wedi edrych ar draws y strategaeth i weld ymhle y bydd cymhwysedd deddfwriaethol i’r Cynulliad o fwyaf o gymorth. Daethom i’r casgliad y dylem geisio cymhwysedd yng nghyswllt dwy thema gyffredinol: tai cymdeithasol ac ateb anghenion llety pobl agored i niwed.

 

Hoffwn roi ychydig o eglurhad am bob un o’r wyth mater yn yr LCO arfaethedig. Yn gyntaf oll, mae’r materion wedi’u rhifo gan ddechrau o 11.2 gan fod mater 11.1 o fewn yr LCO a gynigir gan Ann Jones ar systemau chwistrellu domestig, sydd ger bron y Senedd ar hyn o bryd.

 

Byddai materion 11.2 ac 11.3 yn yr LCO arfaethedig yn darparu cymhwysedd yng nghyswllt darparwyr tai cymdeithasol a chyrff tai cymdeithasol perthnasol. Bydd y cymhwysedd a gynigir yn cynnwys pob corff sy’n darparu tai cymdeithasol neu sydd â swyddogaethau’n ymwneud â thai cymdeithasol. Byddai’r materion hyn yn galluogi’r Cynulliad i ystyried deddfwriaeth berthnasol i reoleiddio darparwyr tai cymdeithasol, neu ddyrannu tai cymdeithasol. Mae’r Llywodraeth yn gweithio gyda phartneriaid yn y sector tai i greu fframwaith rheoleiddio newydd, a bydd yr LCO arfaethedig yn ein galluogi i ystyried opsiynau heb gael ein cyfyngu i bwerau a amlinellir yn y ddeddfwriaeth bresennol yn unig.

 

Byddai mater 11.4 yn darparu cymhwysedd mewn perthynas â deiliadaeth. Mae gwahaniaethau rhwng tenantiaethau diogel a ddelir gan denantiaid awdurdodau lleol, a thenantiaethau sicr a ddelir fel rheol gan denantiaid landlordiaid cymdeithasol cofrestredig. Gall y gwahaniaethau fod yn anodd eu cyfiawnhau, yn enwedig i denantiaid y gofynnir iddynt symud o un math o denantiaeth i un arall yn ystod trosglwyddiad stoc. Byddai cymhwysedd yn caniatáu i’r Cynulliad ystyried deddfu yn y maes hwn, a gallai gynnwys diwygio tenantiaethau diogel a sicr.

 

Mae mater 11.4 yn cyfeirio hefyd at drefniadau eraill y darperir tai cymdeithasol danynt. Mae hyn yn sicrhau y bydd gan y Cynulliad gymhwysedd i ystyried deddfu ynghylch trefniadau tai cymdeithasol, fel cynlluniau newydd ar gyfer perchentyaeth cost isel.

 

Mae mater 11.5 yn ymwneud â gwaredu tir, a byddai’n rhoi cymhwysedd i’r Cynulliad ddeddfu mewn perthynas â’r hawl i brynu, yr hawl i gaffael neu’r hawl i brynu a gadwyd, a gwarediadau tir eraill. Oherwydd y pwerau gweithredol eang sydd gan Weinidogion y Cynulliad dros waredu a thros dai cymdeithasol yn fwy cyffredinol, credwn y dylai’r Cynulliad allu cael rôl mewn penderfynu a oes angen unrhyw newidiadau i ddeddfwriaeth gyfredol i Gymru. Fel Llywodraeth, yr ydym yn parhau’n gefnogol i ddyheadau perchentyaeth tenantiaid, ond mae angen inni sicrhau hefyd nad yw hawliau statudol yn y maes hwn yn gwrthdaro ag anghenion eraill am dai cymdeithasol.

 

Byddai mater 11.6 yn galluogi’r Cynulliad i ystyried deddfu mewn perthynas â chefnogaeth gysylltiedig â thai. Darperir llawer o wasanaethau o’r math hwn ar hyn o bryd trwy’r rhaglenni Cefnogi Pobl—er enghraifft, cefnogi hen bobl mewn llety gwarchod, neu gynorthwyo pobl ag anawsterau iechyd meddwl i fyw’n annibynnol. Gallai Mesur yn y dyfodol, er enghraifft, ddarparu mwy o gysondeb cyflenwad ar draws Cymru.

 

Byddai mater 11.7 yn galluogi’r Cynulliad i ystyried deddfwriaeth mewn perthynas â darparu safleoedd i Sipsiwn a Theithwyr. Mae Llywodraeth y Cynulliad yn ymgynghori ar strategaeth Sipsiwn a Theithwyr newydd, sy’n amlinellu’r fframwaith polisi a gynigir a chymhellion i gynorthwyo awdurdodau lleol i ddarparu safleoedd priodol. Mae’n bwysig, felly, cymryd y cyfle i sicrhau bod gan y Cynulliad y gallu i ystyried deddfu ynglŷn â darparu safleoedd Sipsiwn a Theithwyr, pe bai angen hyn.

 

Byddai mater 11.8 yn darparu cymhwysedd dros ddigartrefedd. Mae’r cynllun gweithredu 10 mlynedd ar ddigartrefedd yn ein rhwymo i adolygu’r fframwaith statudol, mewn partneriaeth â llywodraeth leol ac eraill sydd â diddordeb. Bydd yr LCO arfaethedig yn sicrhau, wrth inni wneud yr adolygiad, na fydd cyfyngiad ar yr opsiynau y gallwn eu hystyried am ein bod yn gorfod dibynnu ar bwerau gweinidogol sy’n bodoli’n barod yn unig, ac yn sicrhau y gall y Cynulliad chwarae ei rôl lawn fel deddfwrfa yn y broses hon.

 

Yn olaf, mae’r LCO arfaethedig yn cyflwyno mater newydd, mater 12.18, ym maes llywodraeth leol i alluogi i’r Cynulliad basio deddfwriaeth ynglŷn â threth gyngor ar gartrefi nad ydynt yn brif breswylfan unigolyn. Mae gan Weinidogion Cymru bwerau eang mewn perthynas â’r dreth gyngor. Er enghraifft, mae rheoliadau ar hyn o bryd yn rhoi disgresiwn i awdurdodau lleol o ran a ddylid rhoi disgownt ar gyfer yr unedau eiddo hyn. Fodd bynnag, nid oes gan y Cynulliad ddim pwerau yn hynny o beth, ac nid oes gennym y gallu i roi disgresiwn i awdurdodau lleol godi treth gyngor uwch ar yr unedau eiddo hyn, pe dewisent. Yn ‘Cymru’n Un’, cydnabu’r Llywodraeth fod niferoedd uchel ail gartrefi, mewn rhai rhannau o Gymru, yn ffactor yng ngallu pobl i fforddio tai.

 

Gallai deddfwriaeth a roddai fwy o hyblygrwydd i awdurdodau lleol ddarparu cyllid ychwanegol y gellid ei ddefnyddio i ddarparu tai fforddiadwy newydd. Yn yr un modd, byddai’r LCO arfaethedig yn caniatáu i’r Cynulliad ystyried deddfu ynglŷn â’r atebolrwydd am dreth gyngor ar dai gwag hirdymor nad ydynt yn brif breswylfan unrhyw unigolyn arbennig. Mater i’r dyfodol yw manylion unrhyw ddeddfwriaeth o’r fath, ond bydd yr LCO arfaethedig hwn yn rhoi rôl i’r Cynulliad ynghyd â’r hyblygrwydd i ddiffinio trefniadau priodol i Gymru.

 

I gloi, gwn y croesewir yr LCO arfaethedig gan lawer sydd wedi bod yn edrych am LCO uchelgeisiol ar dai. Yr wyf yn falch fod Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi cytuno ar yr LCO arfaethedig, wedi cydnabod y rhesymeg gref dros i’r Cynulliad gael y pwerau yr ydym yn eu ceisio’n awr. Os y’i cymeradwyir, bydd yn golygu y bydd sylfaen newydd i ddatblygu polisi tai cymdeithasol newydd, ac y caiff y Cynulliad rôl mewn penderfynu ar y trefniadau deddfwriaethol a ddylai fodoli i Gymru. Edrychaf ymlaen at dderbyn cwestiynau Aelodau’n awr ac yn ystod y broses graffu.