Skip to content

Ysgrifenedig - Adolygiad o Dribiwnlysoedd sy'n Gweithredu yng Nghymru

Dolenni perthnasol

Os hoffech gael unrhyw ddogfennau sydd ar y dudalen hon mewn fformat gwahanol, rhowch wybod inni.
John Griffiths, Y Cwnsler Cyffredinol

Gosodwyd copi o adroddiad arbennig y Cyngor Cyfiawnder Gweinyddol a Thribiwnlysoedd, Pwyllgor Cymru, "Adolygiad o Dribiwnlysoedd sy'n Gweithredu yng Nghymru" gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae'r adroddiad yn archwilio'r trefniadau ar gyfer tribiwnlysoedd a ddatganolwyd yng Nghymru ac mae copi o'r adroddiad ar gael i'r aelodau gyda'r Datganiad hwn.

 

Mae Pwyllgor statudol Cymru o'r Cyngor Cyfiawnder Gweinyddol a Thribiwnlysoedd (a ffurfiwyd ym mis Mehefin 2008 dan gadeiryddiaeth Syr Adrian Webb) yn gyfrifol am adolygu'r system weinyddol, tribiwnlysoedd ac ymchwiliadau yng Nghymru. Mae'r rôl yn cynnwys cyflwyno adroddiadau ar:

  • gyfansoddiad y tribiwnlysoedd a restrir a'r ffordd y maent yn gweithredu yng Nghymru yn gyffredinol.
  • unrhyw fater sy'n ymwneud â thribiwnlysoedd a restrir sy'n gweithredu yng Nghymru sydd o bwys arbennig ym marn y Pwyllgor.
  • unrhyw fater penodol sy'n ymwneud â thribiwnlysoedd a gyfeirir at y Pwyllgor gan Weinidogion Cymru neu'r Arglwydd Ganghellor.

Ar sail y cefndir o bryderon o fewn Pwyllgor Cymru, a'r tu allan iddo, am y trefniadau ar gyfer tribiwnlysoedd a ddatganolwyd sy'n gweithredu yng Nghymru, aeth y Pwyllgor ati i adolygu'r tribiwnlysoedd hynny ym mis Tachwedd 2008. Roedd hyn yn deillio o bryderon am:

  • Natur gymhleth a darniog y system tribiwnlysoedd yng Nghymru, gyda gwahaniaethau sylweddol yn y ffordd y mae'r gwahanol dribiwnlysoedd datganoledig yn gweithredu ac yn cael eu gweinyddu.
  • Enghreifftiau o ddiwygiadau i dribiwnlysoedd datganoledig yn cael eu hystyried mewn ffordd ad hoc.
  • Diffyg annibyniaeth ymddangosiadol Tribiwnlysoedd yng Nghymru, gyda'r cyfrifoldeb am dribiwnlysoedd a'r ffordd y maent yn cael eu gweinyddu yn nwylo'r rhai y mae dyletswydd ar y tribiwnlys i ystyried eu polisïau neu eu penderfyniadau.

Mae'r "Adolygiad o Dribiwnlysoedd sy'n Gweithredu yng Nghymru" "yn codi materion sy’n achosi pryder mawr – ond hefyd gyfleoedd i wneud tribiwnlysoedd yn fwy costeffeithiol a gwella’r ffordd y gweinyddir gwasanaethau cyhoeddus sy’n gysylltiedig â hwy". Mae hefyd:

  • Yn tynnu sylw at "yr angen dybryd am arweiniad cadarn a gwybodus yn un o’r meysydd arbenigol ond hollbwysig o’r agenda datganoli sy’n effeithio’n uniongyrchol ar hawliau dinasyddion ac ansawdd gwasanaethau cyhoeddus sy’n canolbwyntio ar y dinesydd".
  • Yn ystyried y "clytwaith o dribiwnlysoedd sydd...wedi datblygu mewn ffordd ad hoc cyn datganoli."
  • Yn tynnu sylw at yr angen am sicrhau fod tribiwnlysoedd yn gwbl annibynnol ar yr Adrannau Polisi hynny y byddant yn ystyried eu penderfyniadau.
  • Yn cymharu'r trefniadau yng Nghymru â'r system dribiwnlysoedd a sefydlwyd yn y DU yn ddiweddar (sy'n gweithredu yng Nghymru yn achos tribiwnlysoedd sydd heb eu datganoli).

Mae'r adroddiad yn cynnwys 21 argymhelliad 'craidd' ac argymhellion 'eraill'. Byddai derbyn pob un o'r rhain yn golygu rhaglen waith dros 2-3 blynedd.

 

Mae'r argymhellion 'craidd' yn cwmpasu ad-drefnu awdurdodaethau (hynny yw, cyfuno awdurdodaethau rhai tribiwnlysoedd er mwyn sicrhau arbedion maint a manteision eraill), Barnwriaeth y Tribiwnlysoedd (hynny yw, cydweithredu ar faterion o ddiddordeb cyffredin), y Cynulliad Cenedlaethol (hynny yw, Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn craffu ac yn monitro'r modd y mae Llywodraeth Cynulliad Cymru'n gweithredu'r argymhellion - gan gynnwys dadl mewn cyfarfod llawn). Mae'r argymhellion 'eraill' yn cyfeirio at feysydd y mae angen gwneud mwy o waith arnynt a'u diwygio, hynny yw o dan benawdau penodol fel Hygyrchedd, Gweithdrefnau, Cyngor a Chynrychiolaeth.

 

Prif gasgliad y Pwyllgor yw y dylai fod un canolbwynt ar gyfer cyfiawnder gweinyddol yn Llywodraeth Cynulliad Cymru, sy'n cwmpasu polisi cyffredinol, canllawiau ar arferion a’r drefn weinyddol gyffredinol, ac y dylai canolbwynt o'r fath fod o fewn Adran y Prif Weinidog a'r Cabinet (er mwyn i dribiwnlysoedd fod yn annibynnol ar y meysydd portffolio y gallai fod angen iddynt adolygu eu penderfyniadau.)

 

Rwyf wedi cymryd y cam cyntaf tuag at fynd i'r afael â hyn gan benodi swyddog i ymchwilio i'r camau mewnol y mae angen eu cymryd i ystyried yr argymhellion yn drwyadl.

 

Mae nifer o'r argymhellion yn cefnogi neu'n achub y blaen ar waith sydd eisoes ar y gweill yn Llywodraeth y Cynulliad i wella'r modd y caiff tribiwnlysoedd datganoledig eu gweinyddu, er enghraifft yr ad-drefnu sydd ar fin digwydd yn y Tribiwnlysoedd Prisio a'r awgrym i greu un Tribiwnlys Addysg. Bydd angen ystyried argymhellion eraill yn fwy trwyadl, yn enwedig y goblygiadau ariannol.

 

Byddaf yn ystyried y 21 argymhelliad craidd ac argymhellion eraill yn fanwl, gyda golwg ar roi ymateb ffurfiol y Llywodraeth i'r argymhellion gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru mewn dadl yn ystod tymor yr hydref 2010.