Clefyd Affricanaidd y Ceffylau

Cefndir y clefyd

Clefyd sy’n cael ei ledaenu gan wybed yw clefyd Affricanaidd y ceffylau. Mae’n hysbys bod cŵn wedi cael eu heintio drwy fwyta cig ceffyl wedi’i heintio. Nid oes achos erioed wedi digwydd yn y DU, ond mae’n bodoli yn neheubarth Affrica. Cafwyd achos yn Sbaen yn gymharol ddiweddar, oedd yn gysylltiedig â mewnfudo sebraod o Affrica oedd wedi’u heintio.

Mae amgylchiadau hinsoddol, yn cynnwys tywydd cynnes, llaith a llawer o law, sy’n ffafrio gwasgaru’r pryfed sy’n cario’r clefyd (fel gwybed) yn dylanwadu ar wasgaru’r clefyd. Mae hyn yn ogystal â gwasgaru ar y gwynt.

Mae’r arwyddion clinigol yn dibynnu ar ba ffurf ar y clefyd sy’n bresennol:

• Ar ei ffurf fwyaf acíwt, gyda chyfnod gori byr o dri i bum niwrnod yn unig, mae’r ceffylau sy’n dal y clefyd yn dioddef twymyn, yn ei chael yn anodd anadlu, yn peswch, ac mae llif mawr o’r ffroenau. Mae’r gyfradd marwolaethau’n uchel iawn, gyda 95% o geffylau’n marw o fewn wythnos.
• Yn y ffurf sy’n effeithio ar y galon, gyda chyfnod gori rhwng saith a phedwar diwrnod ar ddeg, mae chwyddo ar y pen, yr amrantau, y gwefusau, y bochau ac o dan yr ên. Mae’r gyfradd marwolaeth tua 60 y cant, gyda marwolaeth yn digwydd yn sgil methiant y galon.
• Mae ffurf gymysg y clefyd yn gyfuniad o’r ddau fath uchod. Mae’r cyfnod gori rhwng pump a saith niwrnod, ac mae’r clefyd yn ymddangos yn wreiddiol drwy arwyddion anadlol ysgafn, yna’r chwyddo sy’n arferol i’r ffurf sy’n effeithio ar y galon.
• Twymyn clefyd y ceffylau yw'r ffurf ysgafnaf, gyda thymheredd isel yn y bore sy’n cyrraedd uchafbwynt yn y prynhawn.

Os ydych yn amau arwyddion o Glefyd Affricanaidd y Ceffylau (CAC), rhaid i chi hysbysu eich swyddfa leol Iechyd Anifeiliaid a'r Asantiaeth Labordai Milfeddygol ar unwaith (cyswllt allanol - Saesneg yn unig).

Brechu

Ar hyn o bryd, nid yw’r Undeb Ewropeaidd (UE) wedi trwyddedu brechlyn ar gyfer CAC. Mae perygl o ddefnyddio brechlyn byw wedi’i addasu ar gyfer Clefyd Affricanaidd y Ceffylau (fel yr un sy’n cael ei gynhyrchu gan Onderstepoort Biological Products Ltd yn Ne Affrica) y bydd feirws y brechlyn yn troi’n ôl i fath gwyllt. Mae hyn yn golygu y gallai’r feirws a ddefnyddir yn y brechlyn newid a heintio’r pryfed sy’n ei ledaenu, ac felly’n heintio ceffylau a allai gael yr haint. Ar hyn o bryd, ni chaiff y brechlyn ei ystyried i’w ddefnyddio yn y DU heblaw mewn argyfwng.

Clefyd Affricanaidd y Ceffylau:  Strategaeth rheoli'r clefyd ym Mhrydain Fawr

Mae'r ddogfen yma yn amlinellu sut i reoli achosion o Glefyd Affricanaidd y Ceffylau (CAC) ym Mhrydain Fawr. (Dolen allanol)