Cefndir

Gall TB buchol effeithio ar gwartheg, moch daear, camelidau (lamas, alpacas, guernacos), geifr a cheirw. Mae trosglwyddiad uniongyrchol o fuwch i fuwch yn ffactor pwysig yn lledaeniad y clefyd. Mae tystiolaeth glir hefyd fod y clefyd yn cael ei drosglwyddo rhwng gwartheg a moch daear, ac yn wir mewn ardaloedd lle y mae TB yn broblem fawr, mae moch daear a gwartheg yn heintio ei gilydd.

Mae'r sefyllfa o ran TB buchol wedi mynd yn gynyddol waeth ers yr 1980au ond dros y deng mlynedd diwethaf mae lefel y clefyd mewn rhannau o Gymru wedi cyrraedd lefelau anghynaliadwy:

• Mae mwy na £120 miliwn wedi'i wario ar iawndal am anifeiliaid a gaiff eu lladd oherwydd TB buchol. Mae cost y gwaith gwyliadwriaeth, sy'n cynnwys profi a gorfodi, yn ychwanegol at hyn.
   
• Ar unrhyw adeg, mae tua 10% o ffermydd gwartheg Cymru o dan gyfyngiadau symud oherwydd TB gwartheg.
   
• Mae mwy na 8,000 o wartheg wedi cael eu lladd oherwydd y clefyd.
   
• Mae cynnydd yn ogystal yn nifer yr achosion o'r clefyd mewn anifeiliaid eraill a allai gael yr haint.

Sefydlwyd y Rhaglen Dileu TB gan Lywodraeth Cymru yn 2008 i ddileu TB gwartheg yng Nghymru. Mae’r rhaglen dileu TB am ddelio â phob un o ffynonellau’r haint, gan gynnwys gwartheg, anifeiliaid fferm eraill ac anifeiliaid gwyllt. Rydym am daclo’r clefyd mewn ffordd gynhwysfawr ac integredig a chyflwyno rhannau’r rhaglen bob yn dipyn, gan ymdrin â phob agwedd ar atal a throsglwyddo’r clefyd ac ar reoli achosion o TB. Rhaid dilyn y trywydd hwn er mwyn sicrhau ein bod yn cael effaith barhaol ar y clefyd yng Nghymru.