Codi Tâl am Wasanaethau Cymdeithasol

Rhaid i’r cyngor lleol asesu pob unigolyn sydd am gael gwasanaethau gofal cymdeithasol dibreswyl (fel gofal yn y cartref neu ofal dydd). Gwneir hyn i weld a yw anghenion gofal yr unigolyn yn bodloni meini prawf cymhwysedd y cyngor o ran darparu’r gwasanaethau hyn. Os felly, bydd y cyngor wedyn yn darparu’r gwasanaethau neu’n trefnu i ddarparwr gwasanaethau annibynnol wneud hynny.

Mae deddfwriaeth newydd (Mesur Codi Ffioedd am Wasanaethau Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2010) yn rhoi pŵer i gynghorau lleol benderfynu yn ôl disgresiwn ynghylch codi tâl am y gwasanaethau hyn.

Caiff cynghorau bennu ffioedd sydd yn eu barn nhw yn rhai rhesymol. Er mwyn sicrhau cysondeb yn y modd y mae’r cynghorau’n defnyddio’u disgresiwn, a chreu trefniadau i ddiogelu’n ariannol y bobl sydd ar incwm isel, mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud rheoliadau fel rhan o’r mesur.

O ganlyniad, os bydd cyngor yn penderfynu codi tâl ar oedolion am wasanaethau gofal cymdeithasol dibreswyl, rhaid i’r cyngor ddilyn gweithdrefnau penodol, sef:

• os yw cyngor yn bwriadu codi ffi, rhaid gwahodd unigolion sy’n cael gwasanaethau am y tro cyntaf i gael asesiad o fodd (sef asesiad ariannol). Hefyd os yw cyngor yn bwriadu newid y ffi, neu os oes newid yn y gwasanaeth a dderbynnir neu yn sefyllfa ariannol unigolyn, rhaid i’r cyngor wahodd y bobl berthnasol sydd eisoes yn defnyddio gwasanaethau i gael asesiad;
• rhaid i gyngor gynnal yr asesiad uchod os bydd defnyddiwr gwasanaethau yn gofyn iddo wneud hynny ac yn darparu’r wybodaeth angenrheidiol;
• ni chaiff cynghorau godi tâl am rai gwasanaethau penodol, gan gynnwys cludiant i fynychu gwasanaeth dydd, lle mae mynychu’r gwasanaeth a’r cludiant iddo yn rhan o’r gwasanaethau y cytunwyd ar eu darparu;
• hefyd, ni chaiff cynghorau godi tâl am ddarparu gwybodaeth am eu gwasanaethau neu am y ffioedd a bennir ar eu cyfer. Yn ogystal, ni chaiff cynghorau godi tâl am asesu anghenion gofal neu gynnal asesiadau modd;
• wrth bennu ffioedd, rhaid i gynghorau ganiatáu i ddefnyddwyr gwasanaethau gadw o leiaf swm eu Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth neu Gredyd Gwarant Credyd Pensiwn plws 35% o’r swm hwnnw. Rhaid iddynt hefyd ganiatáu i ddefnyddwyr gwasanaethau gadw 10% arall ar ben hynny fel cyfraniad at eu costau byw bob dydd a allai fod yn uwch oherwydd anabledd neu gyflwr meddygol;
• wrth gyfrifo, ni chaiff cynghorau gynnwys unrhyw arian y mae’r defnyddiwr gwasanaethau yn ei ennill;
• ni chaiff cynghorau bennu ffioedd sy’n uwch na £50 yr wythnos ar gyfer yr holl wasanaethau y mae defnyddiwr gwasanaethau yn eu derbyn (ac eithrio pan fyddant yn codi cyfradd safonol am wasanaeth megis prydau bwyd);
• rhaid i gynghorwyr weithredu cynllun sy’n caniatáu i ddefnyddwyr gwasanaethau  ofyn i’r cyngor adolygu’r ffioedd a bennwyd.

Daeth y rhain i gyd i rym o 11 Ebrill 2011.