Skip to content

Diogelu Tir Comin

Dolenni perthnasol

Mae’r rhan fwyaf o’r hawliau comin yn parhau wedi’u hatodi i ffermydd neueiddo, felly caiff y perchnogion neu’r tenantiaid presennol ddefnyddio’rhawliau comin  sy’n perthyn i’r eiddo hwnnw.

Gwybodaeth am dir comin yng Nghymru a beth i’w wneud os ydych yn bwriadu gweithio arno neu gymryd rhan ohono.

Gall unrhyw un fod yn berchen ar dir comin.  Gellir ei brynu a’i werthu fel unrhyw dir arall.  Mae’n wahanol i diroedd eraill oherwydd:

  • mae tir comin fel rheol yn cael ei gofrestru o dan Ddeddf Cofrestru Tir Comin 1965 (nid oes hawliau comin ar bob tir comin cofrestredig);
  • mae’n bosibl fod hawliau mynediad i’r cyhoedd arno neu mae hawl gan y cyhoedd i’w ddefnyddio;
  • mae’n cael ei ddiogelu o dan Ddeddf 1965 neu ddeddfwriaeth arall.

Mae tir comin Cymru yn gallu cael ei gam-drin yn hawdd a’i lyncu a’i ddatblygu heb ganiatâd.  O dan Ddeddf Tir Comin 2006, cyflwynwyd mesurau newydd a chliriach i ddiogelu tir comin rhag eu llyncu a chynnal datblygiadau anghyfreithlon arno.

Caniatâd i wneud gwaith ar dir comin

O dan Adran 38 o Ddeddf Tir Comin 2006, mae angen caniatâd i wneud unrhyw waith ar dir comin sy’n cyfyngu ar y mynediad at y tir hwnnw neu drosto.  Nid oes gwahaniaeth pwy sy’n cynnig gwneud y gwaith - y perchennog neu rywun sydd â hawliau cominwr etc – mae’n rhaid cael caniatâd arnynt.  Gall fod angen caniatâd arall hefyd h.y. hawl cynllunio neu gymeradwyo rheoliadau adeiladu.

Arolygiaeth Gynllunio Cymru sy’n gyfrifol am benderfynu ar geisiadau o dan adran 38 o’r Ddeddf sy’n ymwneud â thiroedd comin a meysydd tref neu bentref.  Yn gyffredinol, mae Gweinidogion Cymru yn gorfod ystyried unrhyw waith cyfyngedig ar dir comin cofrestredig.

Mae gwaith cyfyngedig yn cynnwys y canlynol:

  • gwaith sy’n atal neu’n rhwystro mynediad at y tir neu drosto;
  • gwaith codi ffensys, codi adeiladau, cloddio ffosydd; ond
  • mae hefyd yn cynnwys defnyddio tarmac neu ddeunyddiau tebyg i roi wyneb newydd i’r tir.

Caniatâd i gyfnewid neu ddatgofrestru tir comin cofrestredig

O dan adran 16 o Ddeddf Tir Comin 2006, gall perchnogion tir comin cofrestredig neu feysydd tref neu bentref wneud cais i ddatgofrestru’r tir.  Os yw’r tir hwnnw’n fwy na 200 metr sgwâr, mae’n rhaid i’r cominwr gofrestru tir yn ei le fel tir comin neu faes pentref yr un pryd.  Os yw’r tir sy’n cael ei ryddhau’n llai na 200 metr sgwâr, cewch gynnwys cais i gofrestru tir yn ei le ond nid yw hynny’n angenrheidiol.  Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar dudalennau’r Arolygiaeth Gynllunio Cymru ar y Porth Cynllunio.

Ewch i wefan Y Porth Cynllunio (dolen allanol)